2025 Liman Rekabeti: Türkiye'ye Etkiler

2025 yılı verileri, küresel liman rekabetinde yeni aktörlerin yükselişini ve geleneksel merkezlerin yerini değiştirdiğini gösteriyor. Dünya Bankası ve S&P Global Market Intelligence tarafından hazırlanan Container Port Performance Index (CPPI) 2025 raporuna göre, Doğu Asya’daki büyük limanların öncelikli olduğu kargo hacmi rakamlarının ötesinde, lojistik verimliliğin dağılımı hızla değişiyor. Bu dönüşüm, Türkiye’nin stratejik konumu ve ihracatçılarının rotalarını doğrudan etkileyecek.

Rapor, özellikle Orta Doğu, Kuzey Afrika ve Avrupa’daki limanların küresel çapta rekabet edebilir hale geldiğini ortaya koydu. CPPI 2025’te, Çin dışındaki en verimli limanlar arasında Yeni Zelanda’dan Japonya’ya kadar 10’a yakın merkez yer alırken, Oman’ın Salalah Limanı 135,9 puanla küresel sıralamada 3. sırada yer aldı. Fas’ın Tanger Med Limanı ise 134 puanla 6. sırada. Bu limanlar, otomatik terminaller ve stratejik coğrafi konumlarıyla klasik Avrupa limanlarını geride bıraktı.

Türkiye’nin limanları bu rekabette nasıl yer alıyor? CPPI verileri, Türkiye’nin Mersin ve İstanbul Limanları gibi stratejik noktalarının, özellikle Salalah ve Tanger Med gibi komşu limanlara karşı verimlilik ve altyapı yatırımlarında rekabet edebilir hale gelmesi gerektiğini gösteriyor. Örneğin, Salalah Limanı, 2025 verilerine göre 135,9 puanla 3. sırada yer alırken, Türkiye’nin limanları bu puanı yakalayabilmek için terminal otomasyonu ve kara bağlantısı yatırımlarında ciddi adımlar atmalıdır. Türkiye’nin ihracatçıları, bu limanlara yönlendirilen rotaları takip ederken, navlun maliyetleri ve seyahat süresi açısından stratejik kararlar almak zorunda kalacak.

Rapor, aynı zamanda limanların verimliliğini etkileyen yapısal engelleri de analiz ediyor. Geleneksel olarak ithalat odaklı limanlar, konteyner tahliyesindeki gecikmeler nedeniyle ciddi verim kayıpları yaşarken, bu durum Afrika ve Latin Amerika’daki limanlara yansıdı. Türkiye’nin limanlarında da benzer sorunlar yaşanıyor; özellikle İstanbul Limanı’nda ithalat konteynerlerinin terminalde uzun süre kalması, kara bağlantısı ve gümrük prosedürlerindeki eksikliklerden kaynaklanıyor. Bu durum, limanın verimlilik skorunu düşürüyor.

2025 verileri, lojistik sektörünün küresel dağılımının nasıl değiştiğini gösterirken, Türkiye’nin bu süreci yakından takip etmesi gereken alanları da belirliyor. Örneğin, Salalah Limanı’nın 2020-2025 arasında 135,9 puanla 3. sırada yer alması, Orta Doğu’daki limanların Avrupa ve Asya arasında taşımacılık rotalarında daha aktif hale geldiğini gösteriyor. Türkiye’nin ihracatçıları, bu limanlara daha fazla kargo yönlendirmesi durumunda, navlun maliyetlerinde düşüş yaşanması muhtemel. Ancak bu avantajı elde edebilmek için Türkiye’nin limanları, Salalah ve Tanger Med’in yatırımlarını taklit etmeli ve otomasyon, kara bağlantısı ve personel eğitimi gibi alanlarda ciddi yatırımlar yapmalıdır.

Yeni veriler, limanların verimliliğinin sadece altyapı yatırımlarıyla değil, aynı zamanda yerel ekonomik yapıyla da doğrudan ilişkili olduğunu gösteriyor. Türkiye’nin limanlarında yaşanan verimlilik kayıplarının büyük kısmı, kara bağlantısı eksikliklerinden ve gümrük prosedürlerindeki gecikmelerden kaynaklanıyor. Bu alanlarda yapılacak iyileştirmeler, limanların küresel rekabet gücünü artırabilir. Ayrıca, Türkiye’nin stratejik konumu sayesinde, Salalah ve Tanger Med gibi limanlarla ortak projeler geliştirilerek, ortak lojistik merkezleri kurulabilir. Bu tür iş birlikleri, Türkiye’nin ihracatçılarına daha düşük maliyetli rotalar sunabilir.