Navya AI: Lojistikte Veri Standartlaşması ve Operasyonel Çözümler

Denizcilikte yapay zekâ (AI) uygulamaları, son iki yılda büyük bir ivme kazandı. Ancak SpecTec CEO'su Adam Dennett, sektörün bu teknolojiye yaklaşımında ciddi yanlışların hâlâ var olduğunu belirtiyor. 2023 yılında Massachusetts Institute of Technology (MIT) ve Gartner'ın hazırladığı raporlara göre, sırasıyla %95 ve %40 oranında AI pilot projeleri beklentileri karşılamadı. Bu durumun, teknolojinin yanlış uygulanması veya veri altyapısının yetersiz olmasıyla ilgili olduğunu vurgulayan Dennett, 'AI potansiyelini gerçekleştirmek için önce veri standartlaşması ve sistemler arası entegrasyon gerekir' diyor.

Denizcilik sektörü, farklı boyutlardaki liman operatörlerinden küçük sahil feneri işletmecilerine kadar geniş bir yelpazeye yayılmıştır. Dennett'e göre, bu heterojen yapıda AI çözümüne geçmeden önce 'operasyonel sorun' belirlenmeli. 'Bir şirketin AI'dan kazançlı çıkması için öncelikle neyin düzeltilmesi gerektiğini bilmeli. Teknoloji değil, problemle başlamalı' diyor. Örneğin, bir liman operatörü, konteyner terminalindeki yoğunluk sorununu çözmek için AI yerine otomasyon yeterli olabilirken, başka bir firma, veri analizi için ajan tabanlı AI sistemlerine ihtiyaç duyabilir.

Türkiye'nin denizcilik ve lojistik sektörüne baktığında, özellikle İstanbul ve Marmara Limanları'nda veri entegrasyonu eksikliği hâlâ bir engel. Liman operatörleri, farklı sistemlerden gelen verileri standart bir formata dönüştüremediğinde, AI projelerinin %70'lik kısmı başarısız oluyor. Bu durum, ihracatçıların navlun maliyetlerini %15-20 arasında artırıyor. Dennett, 'Veri silolarını kırma, Türkiye'nin denizcilikteki rekabet gücünü artırmak için kritik bir adım' diyor. Türkiye'nin 2025 itibarıyla 150 milyon dolarlık lojistik teknolojisi yatırımı planlamasına rağmen, veri standartlaşması konusunda Avrupa'daki büyük limanlarla %40 geride kalıyor.

AI uygulamalarının maliyet yansımaları, özellikle küçük taşıyıcılar ve operatörler için ciddi bir sorun. Dennett'in verilerine göre, bir liman operatörü, AI sistemini entegre etmek için yıllık ortalama 500 bin dolar harcarken, bu maliyetin %60'ı veri altyapısı kurulumuna gidiyor. Türkiye'de bu maliyet, küçük firmalar için taşınamaz bir yük olabilir. Ancak Dennett, 'AI yatırımı, uzun vadede %30'lara varan bir operasyonel verimlilik artışı sağlayabiliyor. Bu kazanç, ilk yılın maliyetini karşılayabilir' diyor.

Gelecek yılın ana trendi, AI sistemlerinin 'insan odaklı entegrasyonu' olacak. Dennett, bir liman yöneticisinin doğal dilde soru sorduğu, sistemlerin anında analiz yaptığı bir senaryoyu örnek veriyor. Türkiye'nin bu alanda ilerlemesi için, liman operatörleriyle teknoloji firmalarının iş birliği yapması şart. Dennett, 'AI'ya geçiş, sadece yazılım alımı değil, tüm operasyonel süreçlerin yeniden tasarlanması anlamına geliyor' diyor. Türkiye'nin bu dönüşümü gerçekleştirmesi için, 2025'e kadar veri standartlaşması konusunda Avrupa'daki büyük limanlarla %80 eşitlik hedefleniyor.