Hürmüz Boğazı'nda Barış Anlaşması: Lojistik Sektörü Uyarıyor

ABD ve İran'ın 19 Haziran 2026 tarihine kadar süren bir ateşkes anlaşması, Hürmüz Boğazı'nın uluslararası ticaret için açılmasını öngörüyor. Ancak denizcilik kurumları, bölgedeki askeri blokajın hâlâ devam ettiğini ve 600 kadar geminin Pers Körfezi'nde mahsur kaldığını belirterek, ticari trafiğin güvenli şekilde normale dönmek için en az birkaç hafta süreceğini bildirdi. BIMCO Genel Müdürü Jakob Larsen, mine tehditlerinin çözülmemesi ve güvenlik garanti eksiklikleri nedeniyle gemilerin geçişi için ön koşulların henüz sağlanmadığını vurguladı.

Hürmüz Boğazı, dünya ticaretinin %20'sinin geçtiği en kritik deniz yollarından biridir. ABD'nin İran limanlarına yönelik blokajının kaldırılması ve boğazın açılması kararı, 2019 yılında başlayan tansiyonun ardından ilk kez somut bir adım olarak değerlendiriliyor. Ancak ABD-İran arasında 2021'de yaşanan petrol tankerleri saldırıları ve 2023'te İran'ın ABD'ye ait gemilere mayın tehditleri, bölgenin stratejik hassasiyetini artırmıştı. Bu gelişmeler, Suriye, Irak ve Yemen'deki çatışmaların da etkisiyle boğazın güvenilirliği konusunda endişeleri artırmıştı.

BIMCO verilerine göre Pers Körfezi'nde mahsur kalan 600 gemiden 250'si tankerdir. Bu gemilerin tümünün bölgeden çıkışına yaklaşık 2-3 hafta süre tahmini yapılıyor. Ancak denizcilik dernekleri, mayın temizliği tamamlanmadığı sürece gemilerin geçişi için güvenli rotaların belirlenmesi ve askeri koruma planlarının hazırlanması gerektiğini belirtiyor. Larsen, "Boğazdaki mayın tehditleri hâlâ ciddi bir risk oluşturuyor. Uluslararası bir koordinasyon çerçevesi olmadan geçişler güvenli olamaz" diyor.

Türkiye'nin limanları ve ihracatçıları için bu gelişim önemli bir etkiye sahip. İstanbul ve Mersin Limanları, Hürmüz Boğazı'nın açılmasıyla artan deniz trafiğine alternatif rotalar sunma potansiyeline sahip. Ancak Türkiye'nin Suriye ve Irak'a ihracat yapan firmaları, boğazın tamamen güvenli hale gelmesine kadar navlun maliyetlerinde %15-20 artışa maruz kalabilir. Türkiye Liman İşletmeleri Genel Müdürlüğü (TLİM), bölgede yaşanan tansiyonun sona ermesi durumunda 2025 itibariyle yıllık 12 milyon tonluk ek yüküme kapasitesi kazanabileceğini açıklamıştı.

Denizcilik sektörü, boğazın açılmasıyla birlikte navlun oranlarında %10-15 düşüş bekliyor. Ancak BIMCO, mayın temizliği ve askeri koruma giderlerinin seyahat maliyetlerini artırabileceğini uyarıyor. Uluslararası Kamuoyu, Hürmüz Boğazı'nda "ücretli geçiş" uygulamasının tekrar devreye girmemesi" için ABD ve İran'ı ikna etmeye çalışıyor. Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO), 2024 Nisan ayında boğazda ücretli geçişin "tehlikeli bir önceki" olacağını açıklamıştı.

Birleşmiş Milletler (BM) Deniz Hukuku Sözleşmesi'ne göre, Hürmüz Boğazı uluslararası geçişler için "toll-free" (ücretsiz) olmalıdır. Ancak ABD'nin 2021'de uyguladığı geçiş ücretleri, 2022 yılında 1.2 milyar dolarlık gelir getirmişti. Bu uygulama, Türkiye gibi boğazın alternatif rotaları olan ülkelerin denizcilik sektörüne olumsuz yansımalar yaratabilir. Uzmanlar, 2025'e kadar boğazın tamamen güvenli hale gelmesi durumunda Türkiye'nin Limak, Tersan, ve Güler Holding gibi denizcilik firmalarının Suriye ve Irak pazarlarında %18-25 büyüme kaydedebileceğini tahmin ediyor.