Lojistikte Yapay Zeka: Yöneticilerle Çalışanlar Arasındaki İnanç Farkı

Yapay zeka (YapZeka), lojistik sektöründe hem büyük umutlar uyandırıyor hem de ciddi endişeler yaratıyor. 2026 yılında MHI ve Deloitte tarafından hazırlanan 'Annual Industry Report' gösterdi ki %61 lojistik yöneticisi, yapay zekanın tedarik zincirini dönüştüreceğine inanıyor. Ancak aynı dönemde YouGov ve Economist'ın 1.500 ABD vatandaşıyla yaptığı anket, %63'ün yapay zekanın ekonomik kazançları eşit şekilde paylaşmayacağını, %51'in ise iş kaybı endişesi taşıdığını ortaya koydu. Bu iki farklı perspektif, Türkiye'nin lojistik sektöründe de somut etkiler doğuruyor.

Lojistikte yapay zekanın potansiyeli, 2025 yılında Kearney analistleri tarafından yapılan bir deneyle somutlaştı. Korhan Acar isimli analist, bir yük terminalinde dökme kapılara ait algoritmayı 2 gün süren bir işlemi, yapay zeka ile 3 saniyede çözdü. Bu tür uygulamalar, tedarik zinciri yöneticileri arasında %41 oranında mevcut, %47 oranında ise 5 yıl içinde uygulamayı planlayan firmalar oluşturuyor. Ancak bu optimizasyonun çalışanlar üzerindeki etkileri, tedarik zinciri liderlerinin %30'una göre 'tahmini bakım' ve %27'sine göre 'operasyonel karar otomasyonu' gibi alanlarda meydana geliyor.

Türkiye'nin lojistik sektörü, bu dönüşümün özel bir test edicisi. İstanbul ve Mersin limanlarında otomasyonun hızlanmasının, %15-20 arası navlun maliyetlerinde düşüşe neden olabileceği tahmin ediliyor. Ancak Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) verilerine göre, 2023 yılında ihracatçıların %34'ü, yapay zekanın iş gücüne etkileri nedeniyle yatırım kararlarını erteledi. Bu durum, özellikle 2024 yılında Türkiye'nin ihracat hedeflerine ulaşmasında engel teşkil edebilir.

Yapay zekanın uygulamaları, Türkiye'nin lojistik operatörleri için hem fırsat hem risk taşıyor. Örneğin, Cargill Türkiye'nin 2026 yılında 100 milyon dolarlık yapay zeka yatırımı planı, tedarik zinciri güvenliğini artırırken, 1.500 çalışanın işlerinin otomasyona devredilmesi planlanıyor. Bu tür projelerde, çalışanların %68'ine göre 'işin verimliliği' artarken, %52'si 'iş kaybı' endişesi taşıyor.

Piyasada, yapay zekanın uygulanması navlun maliyetlerini %10-15 arası etkileyebiliyor. Türkiye'de 2025 yılında 12.000 tonluk bir yükün ortalama 450 dolarlık navlun maliyeti, yapay zeka optimizasyonu ile 380 dolara inebilir. Ancak bu maliyet düşüşü, çalışanların %40'ının 'yeni beceri eğitimlerine ihtiyaç duyacağını' gösteriyor.

Yapay zekanın başarılı uygulanması için, şirketlerin çalışanlara açık bir iletişim kurması gerekir. Türkiye'de 2027 yılına kadar 30.000 lojistik çalışanının yapay zeka eğitimine tabi tutulması planlanıyor. Bu eğitimlerde, çalışanların %72'si 'işin verimliliği' artarken, %58'i 'yeni iş fırsatları' bekliyor. Ancak bu dönüşümün, Türkiye'nin lojistik sektöründe %20-25 arası iş gücü kaybı yaşanmasına neden olabileceği riski de var.

Sonuç olarak, yapay zekanın lojistik sektöründe uygulanması, hem tedarik zinciri yöneticileri hem de çalışanlar arasında farklı beklentiler uyandırıyor. Türkiye'nin bu dönüşümü yönetebilmesi için, ihracatçılar, liman operatörleri ve taşıyıcılar arasında bir koordinasyon sağlanmalı, çalışanların beceri eksiklikleri giderilmeli ve yapay zekanın etik sınırları netleştirilmelidir.