Bakü-Tiflis-Kars Demiryolu: Küresel Ticarette Yeni Bir Stratejik Nokta

Bakü-Tiflis-Kars (BTK) demiryolu, 2022'de tamamlanarak Türkiye, Azerbaycan ve Gürcistan arasında kalan bir altyapı projesi olarak değil, Asya ile Avrupa arasındaki yük taşımacılığında stratejik bir枢纽 olarak öne çıkmaktadır. 826 km'lik bu demiryolunun, Çin-Orta Asya-Evropa (CPEC) ve İpek Yolu projeleriyle entegre olması, küresel ticaretin yeniden şekillendiği bir dönemde Türkiye'nin lojistik sektörüne doğrudan etki ediyor. DHL'in 2023'te Türkiye'den Çin'e gerçekleştirdiği ilk blok tren seferi, BTK'nın tarihsel öneminin bir göstergesi oldu.

BTK, 2007 yılında hayata geçirilen projenin ilk etabı olarak 2017'de Türkiye-Azerbaycan hattı faaliyete geçmişti. Ancak Gürcistan hattının 2022'de tamamlanmasıyla birlikte, Türkiye'nin Kafkasya ve Orta Asya'daki ticaret ağları kritik bir bağlantı noktası haline geldi. Bu altyapı, 2023 yılında 1,5 milyon tonluk bir taşıma kapasitesine ulaşarak, Türkiye'nin limanlarının (örneğin, İstanbul, Mersin) hinterland bağlantılarını güçlendirdi. Özellikle Türkiye'nin ihracatçıları için, BTK sayesinde Çin'e olan nakliyata alternatif rotalar sunuldu. 2023 verilerine göre, Türkiye'nin Çin'e ihracatı %12 artış gösterirken, BTK üzerinden taşınan yük hacmi %25 arttı.

Türkiye'nin lojistik sektörü için en dikkat çekici etki, BTK'nın navlun maliyetlerindeki dalgalanmaları azaltmasıdır. 2023 yılında, Suez Kanalı tıkanıklığı ve Rusya-Ukrayna savaşı sonucu denizyolu taşımacılığı maliyetleri %30 artarken, BTK üzerinden taşınan yüklerin maliyeti %15 civarında kaldı. Bu durum, Türkiye'nin Kars, Kırklareli ve Trabzon limanları gibi bölgelerindeki lojistik operatörler için avantaj sağladı. Ayrıca, BTK'nın tam kapasiteye ulaşmasıyla birlikte, Türkiye'nin Avrupa'ya ihracatında demiryolu kullanım oranı 2025'e kadar %20'ye ulaşması bekleniyor.

BTK'nın stratejik önemi, U.N Ro-Ro'nun KKR adlı fona 910 milyon Euro'ya satılmasıyla da netleşti. DFDS, bu altyapıyı kullanarak 17 gemiyle yılda 400-450 bin ünite taşıyor. 2023 yılında 618 milyon Euro ciro elde eden DFDS, BTK'nın Avrupa-Asya rotalarında kritik bir rol oynadığını vurguluyor. Türkiye'nin Ro-Ro taşımacılığı için Kırklareli ve İstanbul limanları, bu projenin faydalandığı başlıca noktalardır.

THY'nin Dubai uçuşlarına yeniden başlaması da lojistik sektöründe etkili oldu. Dubai, Türkiye'nin Orta Doğu'ya ihracatında en büyük ticaret ortağıdır. 2023 yılında THY'nin Dubai seferleri, Türkiye'nin bu rotada nakliye kapasitesini %18 artırdı. Ancak bu artış, 2024 ilk çeyrekte navlun maliyetlerinde %5'lik bir düşüşe yol açtı. Marmara Bölgesi'nde ise Mayıs 2024 ihracat verileri, lojistik sektörüne olumsuz yansıdı. Bölgedeki fabrika yatırımlarının %30'u proje aşamasında iptal edilirken, depo yatırımları talep artışıyla %25 oranında devam etti.

Gelecek döneme bakıldığında, BTK'nın 2025'e kadar 20 milyon Euro yatırım alması planlanıyor. Türkiye'nin lojistik sektörü, bu projenin yanı sıra U.N Ro-Ro ve THY gibi gelişmelerle, Avrupa-Asya ticaretinde daha fazla aktör olma potansiyeline sahip. Ancak bu dönüşümün başarıya ulaşabilmesi için, liman altyapısının modernizasyonu ve lojistik operatörlerin kapasite artırımı kritik öneme sahip.