IATA'nın DAWB değişiklikleri taşıyıcıları risk altına alıyor

Freight Forwarders Association of Turkey (FIATA) ve Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği (IATA) arasında yaşanan çekişme, hava kargo sektörunde yeni bir sorumluluk dağılımı tartışmasına yol açtı. IATA'nın 1 Temmuz'da uygulanmaya hazırlandığı Direct Air Waybill (DAWB) çerçeve değişiklikleri, taşıyıcıların sorumluluk alanlarını genişletiyor. FIATA, bu değişikliklerin hukuki belirsizlik yaratacağını ve taşıyıcıların sorumluluklarını aşırı yüklediğini savunuyor.

DAWB, yüksek riskli kargo taşımalarında yaygın olarak kullanılan bir belgedir. IATA'nın önerdiği değişiklikler, taşıyıcıların hava kargo belgesinde "gönderici" olarak isimlendirilmemesine rağmen, gönderimin sorumluluğunu üstlenecekleri bir yapıyı öngörüyor. Özellikle tehlikeli malzeme (Dangerous Goods) taşımalarında, taşıyıcıların operasyonel kontrolün dışında kalmalarına rağmen sorumluluk yüklenmesi tartışmalara neden oldu. FIATA, bu durumun taşıyıcıların hukuki ve sigorta risklerini ciddi şekilde artıracağını belirtiyor.

Değişikliklerin detaylarına bakıldığında, taşıyıcıların gönderici acentesi olarak hareket etmesi halinde bile, hava taşıyıcılarının göndericiyle doğrudan sözleşme imzalamadığı, bu yüzden yüklenen kargonun AML (para aklama) ve yaptırımlar açısından denetlenmediği vurgulanıyor. IATA'nın Legal Services Direktörü Carlos Tornero, "Havayolu şirketi, göndericiyle önce bir fiyat anlaşması yapmadan kargonun depoya ulaşmasını sağlıyor" diyor. Bu durumda, bir lityum pil yangını gibi bir olayda havayolu şirketinin tazminat taleplerini taşıyıcıya yönlendirmesi muhtemel.

Türkiye'nin lojistik sektörü için bu değişiklikler, özellikle ihracatçı firmalar ve liman operatörlerini doğrudan etkileyecek. Türkiye'nin 2023'te 140 milyon tonlık hava kargo ihracatı gerçekleştirdiği göz önünde bulundurulduğunda, taşıyıcıların sorumluluk alanlarının genişlemesi, sigorta maliyetlerinin ve hukuki yükümlülüklerin artmasına yol açabilir. İstanbul ve Marmara Limanları gibi枢纽, tehlikeli malzeme taşımalarında zaten yoğunluk yaşayan operatörler için bu değişiklikler, ek maliyetler ve operasyonel karmaşıklıklar yaratabilir.

FIATA, değişikliklerin IATA-FIATA Danışma Kurulu (IFCC) mekanizmasıyla yeniden gözden geçirilmesi gerektiğini savunuyor. Kurum, hukuki tutarlılık, operasyonel uygulanabilirlik ve sigorta risklerinin dengelenmesi için tüm tarafların görüşlerinin alınması gerektiğini vurguluyor. Türkiye'de bu süreçte, taşıyıcıların hukuki danışmanlık ve sigorta poliçelerini revize etmeleri gerekebilir. Ayrıca, ihracatçıların gönderici sorumluluğunu netleştirmeleri ve taşıyıcılarla daha kapsamlı sözleşmeler imzalamaları öngörülüyor.

Değişikliklerin 1 Temmuz'da uygulanması planlanırken, sektörün bu dönüşümü nasıl yöneteceği merakla bekleniyor. Türkiye'nin lojistik operatörleri için en büyük zorluk, tehlikeli kargo taşımalarında sorumluluk zincirinin belirsizleşmesi olacak. Bu durum, navlun maliyetlerinde artışa ve operasyonel gecikmelere neden olabilir. FIATA'nın öngördüğü gibi, değişikliklerin hukuki ve operasyonel analizlerin eksikliği, küresel tedarik zincirlerinde belirsizlik yaratabilir. Türkiye'nin lojistik sektörü, bu süreçte hem hukuki hem de ticari riskleri en aza indirgeyebilmek için hızlı ve koordineli bir strateji geliştirmelidir.