Doğu Akdeniz Kompleksi’ne jeonarkotik bakış – 3

Tuğamiral (E) Dr. Yalçın Özkütük Dizinin bu son yazısında, ilk yazıda değinilen teorik altyapı üzerinden; Libya, Türkiye, Yunanistan, KKTC, GKRY ve Doğu Akdeniz deniz alanına ilişkin jeonarkotik inceleme yapılmış, müteakiben dizinin genelinde ulaşılan sonuçlara yer verilmiştir. Libya’nın jeonarkotik incelemesi Libya, Sahel’den Akdeniz’e ve Mağrip’ten Maşrik’e uzanan güzergâhın kavşağında bulunmaktadır. 2011’de başlayan iç savaş öncesinde uzun yıllar iktidarda kalan Kaddafi rejimi; bazı kurumlara, devlet yetkililerine, kabilelere, aşiretlere ve ailelere rüşvet ve pay karşılığında ayrıcalıklar tanıyarak Libya’yı bir aktarım ve talep ülkesi hâline getirmiş, uyuşturucu kaçakçılığının toplumda normalleşmesini sağlamıştır. Ancak iç savaşla birlikte bu “kontrollü düzensizlik”in kontrolden çıkması

yla uyuşturucu kaçakçılığı daha merkezi olmayan bir duruma gelmiş ve uyuşturucu akışında ciddi bir artış ve yerel uyuşturucu pazarlarında yayılma görülmüştür. Devlet otoritesinin ortadan kalktığı iç savaş sürecinde ortaya çıkan ve merkezi bir kontrol altına girmeyi reddeden silâhlı gruplar da uyuşturucu kaçakçılığından pay almak istemiş ve sonuçta eski aktörlerle yeni aktörler arasında kaçakçılık üzerinde hâkimiyet mücadelesi başlamıştır. Son dönemde Libya’nın uyuşturucu kaçakçılığında artan rolünde, iç savaş sebebiyle ülkenin geniş kesimlerine yayılmış olan istikrarsızlık/kaotik ortamın etkisi fazladır. Ancak sadece iç savaş değil, Levant Bölgesi’nde olduğu gibi özellikle sınırlara yakın bölgelerdeki yerel grup düzeninin Libya’da uyuşturucu kaçakçılığını besleyen bir durum olduğu görülmek

tedir. Özellikle Kuzey Afrika ve Sahel Bölgesi’ndeki sınırların büyük ölçüde yapay olması, sınırlara yakın yerel grupların uyuşturucu kaçakçılığına dâhil olmasını kolaylaştırmaktadır. İç savaştan etkilenen ekonomik duruma bağlı olarak işsizliğin yüksek seviyede olduğu Libya’da giderek daha fazla vatandaş bu yasa dışı ekonomiye yönelmiştir. Özellikle gençler için sosyal aktivitelerin, eğitim imkânlarının ve eğitimini tamamlasa dahi iş bulma ümitlerinin yok denecek düzeyde olması, bunların sonucu olan yaygın umutsuzluk hâli, uyuşturucu kaçakçılarının ağına düşme ve sonrasında uyuşturucu bağımlılığı riskini ve tehlikesini artırmıştır. Nitekim Levant Bölgesi’nde olduğu gibi 2011’den beri ülkeyi etkileyen çatışma dinamikleri sebebiyle, çatışma aktörleri ve özellikle toplumun genç kesimleri uyuş

turucu bağımlısı hâline gelen önemli bir kitleyi oluşturmaktadır. Ayrıca Afrika’dan Avrupa’ya Libya üzerinden geçen sığınmacılar da genelde bu geçişlerine aracılık eden organize suç gruplarına yapmaları gereken ödemelerin yerine, uyuşturucu kaçakçılığında kuryelik görevi yapmaktadır. Dolayısıyla yasadışı göç ve uyuşturucu kaçakçılığının birbirini beslediği bir durum ortaya çıkmaktadır. Fas’ta üretilen esrarın ve Güney Amerika’da üretilen kokainin kaçakçılığı, Libya’da ana bir güzergâh üzerinden gerçekleştirilmektedir. Uyuşturucunun Libya’nın güneybatısındaki “Salvador Geçidi” (Cezayir, Nijer ve Libya sınırlarının kesişim noktası) olarak bilinen bölgeden girerek kıyı şehirlerine ve Mısır’a doğru devam ettiği güzergâhtır. Fas ve Cezayir’den deniz yoluyla taşınan bazı sevkiyatlar ise Al-Khoms

, Misrata ve Tobruk Limanları üzerinden ülkeye girmektedir. Salvador Geçidi’nden geçen güzergâhın büyük bölümü çöl olduğu için uyuşturucu kaçakçılığı, çöl ortamına uygun araçlardan oluşan konvoylarla ağırlıklı olarak Tebu veya Tuareg kabilelerinin rehberliğinde ve genellikle çöl geçişinin en uygun olduğu kış sonu ve ilkbahar başı döneminde gerçekleştirilmektedir. Bölgede bulunan diğer gruplara ve kolluk gücüne, sevkiyatların yapılacağı zamanlarda konvoylara saldırmamaları için rüşvet verilerek çöl geçişinin hızlı bir şekilde tamamlanması sağlanmaktadır.