ABD, İran'ın Hormuz Boğazı Yetkisi Üzerine Yeni Sanksiyonlar Uyguladı

ABD Treasury Bakanlığı, İran'ın 'Hormuz Boğazı Yetkisi' (PGSA) adı verilen organizasyonunu 11 Eylül 2024'te yaptırımlarla hedef aldı. Yetkililer, PGSA'nın İran İslam Devrim Gücü Koruluğu (IRGC) ile iş birliği içinde, boğazdan geçen ticari gemilere yasa dışı ücret talep ettiğini öne sürdü. ABD'nin bu adım, İran'ın boğaz geçişini kontrol altına alma girişimlerini bastırmak amacıyla Trump yönetiminin 'Ekonomik Fırtına' kampanyasının bir parçası olarak değerlendiriliyor.

Hormuz Boğazı, küresel ticaretin %20'sinden fazlasının geçtiği stratejik bir boğazdır. Geçtiğimiz haftalarda PGSA, X platformunda resmi hesap açarak 'yasa dışı geçişin illegal' olduğunu duyurmuştu. Gemi sahiplerinin İran yetkilileri ve muhafız donanması ile koordinasyon kurmaları talep ediliyor. Denizcilik firmaları ve güvenlik analistleri, bu gelişmenin İran'ın uluslararası deniz yollarında somut bir vergi ve kontrol sistemi kurma girişimi olduğunu belirtti.

ABD'nin açıklamasına göre, PGSA gemilere 'güvenli geçiş' için hassas operasyonel verileri İran yetkililerine bildirmeleri ve IRGC Donanması ile koordineli rotalar takip etmeleri karşılığında ücret talep etti. Bu gelirlerin sonunda IRGC'ye aktarıldığı öne sürüldü. Yaptırımlar, sadece nakit değil, dijital varlıklar, barter anlaşmaları ve bağışlar da dahil olmak üzere tüm finansal işlemleri kapsıyor. OFAC, ABD dışı firmaların da bu sistemle bağlantılı işlemleri yürütmeleri durumunda ikinci el yaptırımlara maruz kalabileceğini uyardı.

Türkiye'nin stratejik limanları ve ihracatçıları bu gelişmelerden doğrudan etkilenebilir. İstanbul ve İzmir Limanları, boğaz geçişlerine alternatif rotalar arayabilirken, ihracatçılar navlun maliyetlerinde %15-20 artış yaşanması riskiyle karşı karşıya. Denizcilik firmaları, ABD yaptırımlarına rağmen İran ile iş yapmak isteyen firmaların sigorta masraflarında %30'lara varan artışlar yaşayabileceğini belirtiyor. Türkiye'nin ihracat hacminin %40'ı deniz yoluyla gerçekleştiğinde, bu tür belirsizlikler ihracatçıları ciddi maliyet artışıyla karşı karşıya bırakıyor.

Piyasada en dikkat çeken etki, navlun fiyatlarında görüldü. Hormuz Boğazı geçişlerindeki belirsizlik, ABD'den Singapura'ya kadar olan rotalarda konteyner nakliyate ait ortalama navlun maliyetlerinde %25 artışa neden oldu. Sigorta şirketleri ise 'İran riskli geçiş' poliçeleri için prim oranlarını %40'a çıkardı. Denizcilik tedarik zinciri firmaları, bu durumun özellikle küçük ve orta boy şirketler için operasyonel zorluklar yarattığını ifade ediyor.

Gelecek ayakta, İran'ın bu adımın ardından gemileri korsanlık tehditleriyle karşı karşıya bırakması muhtemel. ABD'nin IRGC'ye yönelik yaptırımları genişletmesiyle birlikte, boğazın %20'lik küresel enerji ticaretini etkileyen bu kriz, 2025 yılına kadar devam edebilir. Türkiye'nin alternatif rotalar üzerindeki yatırımlarının hızlanması, bu tür stratejik riskleri azaltmak için kritik öneme sahip.