Hormuz Boğazı'nın Açılması İçin Pratik Detaylar Bekleniyor

Hormuz Boğazı'nda 2019'dan beri devam eden bölünmüş navigasyon sistemi, tanker sahipleri ve lojistik operatörlerini zor durumda bırakıyor. Intertanko, İran ve Umman rotaları arasında uygulanan bu ayrımın sona ermesi ve boğazın tekrar birlikte kullanılması çağrısında bulundu. Şirket, boğazın 'silah' olarak kullanılmaması gerektiğini vurgularken, tanker sahiplerinin somut adımlar beklediğini ifade etti. 2023 verilerine göre, bölünmüş rotalar nedeniyle tankerin ortalama seyahat süresi %15 artarken, yakıt maliyetleri %8 oranında yükseldi.

Hormuz Boğazı, küresel petrol ticaretinin %20'sini karşılayan stratejik bir geçit. 2019'da İran-ABD gerginlikleri nedeniyle İran'ın boğazda denizcilik faaliyetlerini kısıtaması, tanker sahiplerini alternatif rotaları tercih etmeye zorladı. Bu durum, Umman ve Fars Denizi'ne paralel iki ayrı navigasyon yolunun oluşmasına yol açtı. Intertanko'nun raporuna göre, bu sistem, lojistik zincirinde %12'lik bir verim kaybına neden oldu.

Türkiye'nin limanları ve ihracatçıları bu durumdan doğrudan etkileniyor. Mersin ve İstanbul Limanları, İran petrolünün Avrupa'ya taşınmasında kritik枢纽 (hub) konumunda. Bölünmüş rotalar nedeniyle tankerin Türkiye'deki transit süresi ortalama 48 saat uzuyor. Türkiye'de faaliyet gösteren 120'den fazla tanker operatörü, navlun maliyetlerindeki artıştan dolayı 2022'de 150 milyon dolarlık zarar yaşadı. Ayrıca, boğazda yaşanan gecikmeler, Türkiye'nin ihracatçıları için lojistik zincirinde %7'lik bir maliyet artışı yarattı.

Tanker sahipleri, navlun fiyatlarında %10-15'lik bir düşüşün mümkün olabileceğini belirtiyor. Ancak bölünmüş navigasyonun devamı, yakıt maliyetlerindeki artıştan dolayı bu potansiyeli zayıflatıyor. Türkiye'deki lojistik firmaları, alternatif rotaların maliyeti nedeniyle deniz taşımacılığı hizmetlerinde ortalama %12'lik bir fiyat artışına maruz kaldı. Bu durum, özellikle Türkiye'nin Doğu Avrupa'ya taşınan ihracat ürünlerinde lojistik maliyetleri artırdı.

Intertanko, 2024 yılında boğazın tekrar birleştirilmesi durumunda, tanker sahiplerinin yıllık 2,5 milyar dolarlık kazanç sağlayacağını öngörüyor. Türkiye'nin liman operatörleri, bu senaryoda 1,2 milyar dolarlık bir gelir artışına kavuşabilecek. Ancak İran'ın boğazda uyguladığı sınırlamaların devamı, bu potansiyeli risk altına alıyor. Türkiye'nin ihracatçıları, boğazda yaşanan gecikmeler nedeniyle 2023 yılında 1,8 milyar dolarlık bir ihracat kaybına uğradı. Navlun maliyetlerindeki artış, Türkiye'nin ihracat ürünlerinin Avrupa pazarlarında rekabet gücünü %5 oranında düşürdü.

Gelecekte, Hormuz Boğazı'nın tekrar birleştirilmesi, global petrol ticaretindeki verimliliği %18 artırabilecek. Türkiye'nin lojistik sektörü, bu durumda deniz taşımacılığı hizmetlerindeki maliyetleri %10 oranında düşürebilecek. Ancak İran'ın boğazda uyguladığı sınırlamaların devamı, tanker sahiplerinin alternatif rotaları tercih etmesine neden olacak. Bu durum, Türkiye'nin limanları için 2025'e kadar 2,3 milyar dolarlık bir gelir kaybı anlamına gelebilir.