Çin’in Tedarik Zinciri Kontrolü İçin Yeni Yasal Altyapısı

ABD ile Çin’in bu yıl başlayacak ticaret anlaşmasının ardından piyasalar barış sürecinin başladığını okudu. Ancak Çin’in tedarik zinciri kontrolüne yönelik yasal altyapısının derinliği, bu algının yanıltıcı olduğunu gösteriyor. 2023 yılında Çin, tedarik zincirlerini sistematik olarak yönetmek için yeni yasal düzenlemeleri hayata geçirdi. Bu gelişim, küresel lojistik ağlarda derin etkiler yaratacak.

Çin’in tedarik zinciri kontrol stratejisi, 2013 yılında başlatılan Yeni Yol Projesi’nin (Belt and Road Initiative) bir uzantısı olarak şekilleniyor. 2020 yılında kabul edilen ‘Tedarik Zinciri Güvenliği Yasası’ ve 2023’te revize edilen ‘Lojistik Operasyonlar Yönetmeliği’, bu çerçeveyi somutlaştırdı. Yasalarda, tedarik zincirindeki her aşamada veri toplama, risk analizi ve kriz yönetimi zorunluluğu yer alıyor.

Bu düzenlemelerin etkisi, 2023 verilerine bakıldığında belirginleşiyor. Çin’in 150’den fazla ülkeye yayılmış 140 tedarik zinciri merkezinde, lojistik süreçlerin %65’i artık dijital platformlarla yönetiliyor. Bu sistem, Çin’in tedarik zincirine müdahale etme yetkisini artırırken, bağımlılık yaratan bir yapı da ortaya çıkıyor.

Türkiye ihracatçıları ve limanları bu gelişimden nasıl etkilenecek? İstanbul Limanları, Çin’in tedarik zinciri kontrolüne entegre olmaya başlarken, 2024 yılında 10 milyon konteyır taşıma hedefiyle Çin’le iş birliği planlıyor. Ancak bu entegrasyon, Türkiye’nin lojistik maliyetlerini artırabilir. Örneğin, Çin’in tedarik zinciri platformlarına entegre olan firmalar, %15-20 oranında ek navlun ödemek zorunda kalıyor.

Navlun maliyetleri açısından da etkiler belirli. Çin’in tedarik zinciri kontrolü, ABD-Çin ticaret savaşının ardından 2021’de %30 düşen konteyır freton başına navlun maliyetlerini 2024’e kadar %18’e yükseltti. Türkiye’deki ihracatçılar, bu artışa karşı ekstra lojistik bütçeleri oluşturmak zorunda kaldı.

Gelecek döneme baktığımızda, Çin’in tedarik zinciri kontrolü küresel lojistik ağlarda hiyerarşik bir yapı yaratacak. Türkiye’nin bu sisteme entegre olabilmesi için, dijital lojistik altyapısının güçlendirilmesi ve Çin’le ortak tedarik zinciri projelerinin hızlandırılması gerekiyor. Aksi takdirde, Türkiye ihracatçıları rekabet gücünü kaybedecek, limanlar da küresel taşımacılık rotalarında yerini kaybedebilir.