ABD Temsilcileri Çinli Gemiler Üzerine Liman Ücretlerini Tekrar Uygulamayı İstiyor

ABD Senatörleri Mark Kelly (D-Ariz.) ve Elizabeth Warren (D-Mass.), Çin bağlantılı gemiler üzerindeki liman ücretlerinin yeniden uygulanmasını talep ederek Trump yönetimiyle 2025 Kasım ayında askıya alınan bu tedbirin, ABD gemi inşaat sanayisini canlandırma ve Çin'e olan denizcilik bağımlılığını azaltma açısından hayati öneme sahip olduğunu savunuyor. 2025 Ekim'de uygulanmaya hazır hale getirilen 'Section 301' ücretleri, Çin'in 2000 yılında küresel ticari gemi üretiminin %5'ini yaparken bugün bu payı %50'ye çıkarmasının ardından ABD'nin 0,1%'ye düşen gemi üretim kapasitesini artırma hedefiyle başlatılmıştı. 2025 Kasım'da Trump ve Xi Jinping'in imzaladığı ticaret anlaşması kapsamında ücretler bir yıl süreyle askıya alınmış, bu süre 2026 Kasım'a kadar uzatılmıştı.

ABD ticaret temsilcisi Jamieson Greer'e gönderilen mektupta, ücretlerin kaldırılmasının ABD gemi inşaat kapasitesini tekrar canlandırma çabalarını ciddi şekilde zayıflattığı öne sürüldü. 2025'in ilk dokuz ayında Çin limanlarına gelen gemi siparişlerinde %23,5'lik bir düşüş yaşandığı, ancak ücretlerin askıya alındığı dönemde bu rakamın tekrar yükseldiği belirtildi. Warren ve Kelly, ücretlerin kaldırılmasının ardından Maersk'ın Çin'deki bir limana yeni inşa siparişi vermesinin, ABD stratejisinin etkisini zayıflattığını savundu.

Bu gelişme, Türkiye'nin lojistik sektörü için de somut yansımalar doğurabilir. Türkiye'nin ihracatında ABD'ye giden yüklerin %15-20'sini deniz yoluyla taşıyan liman operatörleri ve navlun maliyetleri, ABD-Çin ticaret politikalarının dolaylı etkilerini hissedebilir. ABD'nin Çin'e karşı uyguladığı liman ücretleri, küresel navlun fiyatlarında dalgalanmaya neden olurken, bu durum Türkiye'nin ihracatçı firmaları için maliyet artışları yaratabilir. Ayrıca, ABD'nin gemi inşaat kapasitesini artırma hedefi, Çin'e dayalı yeni inşa projelerinin maliyetlerini etkileyerek Türk taşıyıcıların da alternatif rotalar aramasına yol açabilir.

Section 301 ücretleri, Çin'in denizcilik, lojistik ve gemi inşaat sektörlerine yönelik endüstriyel politikalarının küresel rekabeti bozduğu sonucuna varan ABD Ticaret Temsilcisi'nin 2024'te başlatmış olduğu soruşturmaya dayanıyordu. Ücretlerin uygulanması, ABD'nin denizcilik kapasitesini yeniden inşa etme çabalarının temel taşlarından biri olarak görülüyordu. Ancak ücretlerin kaldırılması, Çin'in gemi inşaat siparişi backlog'larının artmasına ve ABD'nin stratejik hedeflerinin zayıflamasına yol açtı.

Senatörler, ücretlerin kaldırılmasının ardından ABD'de 2.000'den fazla gemi inşaat işinin kaybedildiğini öne sürerek, bu adımın ekonomik ve güvenlik risklerini artırdığını savundu. Ayrıca, ücretlerin kaldırılması karşılığında Çin'in ABD'ye karşı alıcı önlemlerini kaldırmasının dışında somut concessions sunup sunmadığı da soruldu. Senatörler, ücretlerin yeniden uygulanması için 21 Haziran'a kadar yanıt talep etti.

Bu tartışmalar, ABD'nin denizcilik politikalarında tutarlılık sorunlarını da gündeme getirdi. Trump yönetimi, Orta Doğu krizinde Jones Act (Amerikan Gemi Kanunu) izinlerini kullanarak yabancı bayraklı gemilerin ABD limanları arasında taşıma yapmasına izin verirken, aynı zamanda yerli gemi inşaatını teşvik etme vaatleriyle çelişiyor. Bu tutarsızlık, ABD'nin denizcilik sanayi stratejisinin ticaret, denizcilik ve güvenlik politikaları arasında nasıl uygulanacağını sorgulamaya zorluyor. Türkiye'nin lojistik sektörü için bu durum, ABD-Çin arasındaki denge değişikliklerinin küresel navlun piyasalarını nasıl etkileyeceğini izlemek açısından kritik öneme sahip.