Çin Rafine Kapasitesi Gecikti: Hormuz Kısıtlamaları

Çin, Hormuz Boğazı'ndaki ham petrol arzı kesintileri nedeniyle 500.000 varil/gün (bbl/gün) rafine kapasitesini geciktirdi. Reuters'in 12 Haziran raporuna göre, Huajin Aramco Petrochemical'in 300.000 bbl/gün kapasiteli rafinerisi ve PetroChina'nın 200.000 bbl/gün kapasiteli Dalian rafinerisi yeniden başlatma projeleri ertelenmiş durumda. Bu gelişme, İran-Çin savaşının Orta Doğu dışındaki ilk büyük akımda etkisini gösterdi.

Hormuz Boğazı, dünya ticaretinin %20'sine denk gelen ham petrolün geçtiği kritik noktadır. Çin, 2023 yılında Şubat ayında 11,39 milyon bbl/gün ithal ederken, Mayıs'ta bu rakam 6,36 milyon bbl/gün'e düştü. Kpler verilerine göre rafine kapasite ise 13,5 milyon bbl/gün seviyesinde sabit kaldı. Bu fark, Rusya ve İran'dan alınan indirimli ham petrol stokları ile dolduruldu. Çin'in stratejik stokları 1 milyar varile ulaştı ve çatışmalar başlamadan önce yeni depolama tesisleri inşa edildi.

Huajin Aramco Petrochemical'in 300.000 bbl/gün kapasiteli rafinerisi, Çin'in en büyük yatırım projelerinden biridir. Proje, Aramco'nun uzun vadeli anlaşmaya dayalı olarak 210.000 bbl/gün ham petrol sağlayacağı şekilde planlanmıştı. Ancak Energy Aspects danışmanlığı, faaliyetin 2. çeyreğe ertelendiği, 3. çeyreğe kaydırıldığını açıkladı. PetroChina'nın Dalian rafinerisindeki 200.000 bbl/gün kapasiteli birim ise belirsiz süreyle ertelenirken, şirket bu gecikmeyi resmen onaylamadı.

Türkiye'nin limanları ve ihracatçıları bu durumdan doğrudan etkileniyor. Mersin, İstanbul ve İskenderun Limanları, Orta Doğu'dan gelen ham petrolün alternatif rotaları için yoğunluk yaşadı. Türkiye'nin 2023 ilk yarısındaki deniz taşımacılığı maliyetleri %12 artarken, ihracatçılar için navlun giderleri 100-150 USD/TEU arası yükseldi. Türkiye'nin yıllık 45 milyon ton ham petrol ithalatı, bu tür kesintilerde tedarik zincirinde aksamalara yol açıyor.

Piyasa analistleri, Hormuz Boğazı'nın tam kapasiteye dönmeyeceği, 2024'e kadar ortalama %15-20 kapasite kaybının yaşanacağını öngörüyor. Bu durum, Türkiye'nin alternatif rotalar (Kaspi Denizi, Rusya) için lojistik altyapısını modernize etmesi gerektiğini gösteriyor. İstanbul Havalimanı Lojistik Tesisleri gibi projeler, arz zincirindeki bu boşlukları doldurmak için kritik öneme sahip.

Gelecek ay, Çin'in 2024'te 1,2 milyon bbl/gün kapasite eklemesine rağmen, global rafine kapasitesindeki %3'lük daralma, fiyatlar üzerinde 10-15 USD/baril artışa neden olabilir. Türkiye'nin bu süreçte ihracatçıları, liman operatörleri ve taşıyıcıları için risk yönetimi ve stok optimizasyonu stratejileri geliştirmesi gerekiyor.