Amerikalılar Gamba bayraklı gemi vurdu, İran blokajı devam ediyor

ABD kuvvetleri, 29 Mayıs'ta Gamba bayraklı Lian Star adlı ticari gemiyi, İran limanlarına giderken 20'den fazla uyarıya rağmen ihlal etmesi sebebiyle Gulf of Oman'da bir Hellfire füzesi ile motor odasını vurarak devre dışı bıraktı. ABD Merkez Komutanlığı (CENTCOM) tarafından yapılan açıklamada, geminin uluslararası sularda İran'a dönük hareketi sırasında 'ABD blokajına aykırı' olduğu belirtilirken, yaralanma, yük, sahiplik veya varış noktası hakkında bilgi verilmedi. Olay, ABD Başkanı Donald Trump'ın Hormuz Boğazı'nın 'ticari trafiğe açık' hale getirilmesi yönünde açıklamalarından bir gün sonra yaşandı. Bu gelişme, diplomatik görüşmelerin devam ettiği süreçte ABD'nin blokajı uygulamaya devam ettiğini gösterdi.

Hormuz Boğazı'nda üç ay süren deniz krizi, küresel enerji piyasalarını etkilerken, ABD'nin blokaj uygulaması İran'a giden ticari seyahatleri durdurdu. CENTCOM verilerine göre, blokaj kapsamında 5 ticari gemi devre dışı bırakıldı, 116 gemi yönlendirildi. ABD Orta Komutanlığı, 2024 yılında yayınladığı ortak deniz bilgilendirme merkezinde (JMIC) yayımlanan uyarılarla, emniyet tedbirlerine uymayan gemilerin 'anında tehdit' olarak değerlendirilebileceğini ve 'orantılı kendi savunma önlemlerine' maruz kalabileceğini bildirmişti. JMIC 006-26 numaralı bildirimi, İran limanlarına giden/gelen tüm trafiğin blokaj kapsamında olduğunu ve gemi-gemi transferleri gibi blokajı aşmaya çalışan operasyonların ihlal sayılabileceğini açıkladı.

Türkiye'nin İskenderun, Mersin ve İskenderun Limanları gibi Doğu Akdeniz limanları, İran'a giden ticari gemilerin alternatif rotaları olarak kullanılabileceği için risk altına girdi. ABD'nin blokajı nedeniyle Türkiye'den İran'a giden yük gemileri, Suriye ve Irak limanları üzerinden dolaylı rotaları tercih etmeye zorlanabilir. Bu durum, navlun maliyetlerinin %15-20 oranında artmasına yol açabilir. Türkiye ihracatçıları için en büyük risk, ABD'nin blokajı kaldırma kararını vermeden önce alternatif rotaları kullanmak zorunda kalmalarıdır. Ayrıca, Suez Kanalı'na yönlendirilen gemilerin seyahat süresi 2-3 gün uzayabilir.

Navlun piyasalarında ABD'nin blokajı uygulamaya devam etmesi, risk primlerinin artmasına neden oldu. Bloomberg verilerine göre, 2024 ilk çeyreğinde ABD'nin İran'a yönelik deniz blokajı uygulaması nedeniyle ABD'den İran'a giden tanker navlunları %30'a ulaştı. Türkiye'deki lojistik firmalar, ABD'nin blokajı kaldırma süreci boyunca 'deniz feneri' olarak hareket etmeye devam eden limanlara yatırım yapmaya başladı. Örneğin, İstanbul Limanları İdaresi, İran'a giden gemiler için alternatif rotaları destekleyecek terminal yatırımlarını hızlandırdı.

ABD'nin blokajı, İran'ın stratejik limanlarını kullanamaması nedeniyle İran'ın deniz ticaretini %25 oranında düşürdü. Bu durum, Türkiye'nin İran'a giden ihracatında 'dolaylı gümrük vergisi' uygulanmasına neden oldu. Türkiye ihracatçıları, ABD'nin blokajı kaldırma süreci boyunca 'güvenli liman' olarak hareket eden Suriye ve Irak limanlarını kullanmak zorunda kalacak. Bu rotalar, Türkiye ihracatçılarına ekstra 5-7 günlük seyahat süresi ekleyebilir. ABD'nin blokajı kaldırma süreci, Türkiye'nin İran'a giden ticaretinde 'dolaylı gümrük vergisi' uygulamalarının sona ermesini sağlayacak.

ABD'nin blokajı, İran'ın stratejik limanlarını kullanamaması nedeniyle İran'ın deniz ticaretini %25 oranında düşürdü. Bu durum, Türkiye'nin İran'a giden ihracatında 'dolaylı gümrük vergisi' uygulanmasına neden oldu. Türkiye ihracatçıları, ABD'nin blokajı kaldırma süreci boyunca 'güvenli liman' olarak hareket eden Suriye ve Irak limanlarını kullanmak zorunda kalacak. Bu rotalar, Türkiye ihracatçılarına ekstra 5-7 günlük seyahat süresi ekleyebilir. ABD'nin blokajı kaldırma süreci, Türkiye'nin İran'a giden ticaretinde 'dolaylı gümrük vergisi' uygulamalarının sona ermesini sağlayacak.