Jeopolitik risk ve yeni düzen

Küresel piyasalarda son dönemde yaşanan gelişmelere baktığımızda, aslında fiyatlamaların yalnızca ekonomik verilerle değil; aynı zamanda jeopolitik riskler, enerji güvenliği, lojistik dengeler ve yeni dünya düzenine yönelik güç mücadeleleriyle şekillendiği oldukça net bir şekilde görülüyor. Özellikle ABD ile Çin arasında gerçekleştirilen görüşmelerden tam anlamıyla güçlü ve somut bir diplomatik sonuç çıkmamasına rağmen tarafların süreci kontrollü ve uzlaşmacı bir zeminde götürmeye çalışması, kısa vadede piyasalar adına kısmî bir rahatlama yarattı. Ancak bu durum, küresel sistemdeki kırılganlığın ortadan kalktığı anlamına gelmiyor. Tam aksine, mevcut tablo bize dünyanın artık çok daha hassas, çok daha kırılgan ve çok daha hızlı reaksiyon veren bir ekonomik düzen içerisine girdiğini gösteriy

or. ABD–İsrail–İran hattında yaşanan gerilim her ne kadar son günlerde görece daha sakin bir görüntü verse de bölgedeki tansiyonun yeniden yükselebilme ihtimâli oldukça güçlü duruyor. İsrail’in Lübnan eksenli yeni hamleleri, İran’ın Körfez bölgesindeki stratejik söylemleri veya ABD’nin Hürmüz Boğazı çevresindeki askerî konumlanmasını artırabilecek olası adımlar, yalnızca bölgesel değil küresel ekonomik dengeler açısından da ciddi riskler taşıyor. Çünkü artık modern dünyada savaşlar sadece cephelerde yaşanmıyor; enerji koridorlarında, lojistik ağlarında, limanlarda, deniz yollarında ve tedarik zincirlerinde de yaşanıyor. Bugün petrolün üretilebiliyor olması tek başına yeterli değil. O petrolün güvenli şekilde taşınabilmesi, sigortalanabilmesi, rafinerilere ulaşabilmesi ve nihai tüketiciye a

ktarılabilmesi gerekiyor. Tam da bu nedenle jeopolitik risklerin artması, yalnızca enerji fiyatlarını değil; küresel taşımacılığı, navlun maliyetlerini ve dolaylı olarak enflasyonu da yukarı yönlü baskılıyor. Bu noktada son dönemde tekrar önem kazanmaya başlayan Baltık Kuru yük Endeksi (BDI) kritik bir gösterge hâline geliyor. Çünkü BDI yalnızca bir taşımacılık endeksi değil; aynı zamanda küresel ticaretin nabzını tutan öncü göstergelerden biri olarak kabul ediliyor. Demir cevherinden kömüre, tahıldan sanayi emtialarına kadar birçok ürünün taşınma maliyetini ölçen bu endeks, dünya ekonomisindeki lojistik sağlığın en önemli göstergelerinden biri niteliğinde. Özellikle navlun fiyatlarında yaşanabilecek sert yükselişler, yalnızca taşımacılık maliyetlerini artırmakla kalmaz; aynı zamanda üreti

m maliyetlerini, sanayi girdilerini ve tüketici fiyatlarını da doğrudan etkiler. Bu nedenle BDI’daki yükseliş eğilimi, önümüzdeki süreçte küresel enflasyonun yeniden yukarı yönlü baskılanabileceğine dair önemli sinyaller veriyor. Öte yandan Çin tarafında tablo dikkat çekici şekilde farklı ilerliyor. Çin ekonomisi her ne kadar zaman zaman iç talep sorunları, emlak krizi ve işsizlik gibi başlıklarla baskı altında kalsa da üretim gücü, sanayi altyapısı, teknoloji yatırımları ve enerji diplomasisi sayesinde küresel sistem içerisindeki ağırlığını artırmaya devam ediyor. Özellikle Çin’in alternatif ticaret koridorları oluşturma çabası, enerji anlaşmaları ve üretim kapasitesini koruyabilmiş olması, ABD tarafındaki baskıya rağmen elini güçlü tutuyor. Trump yönetiminin yaklaşan ara seçim süreci önc

esinde daha kontrollü ve dengeli bir strateji izlemeye çalışmasının altında da aslında bu gerçek yatıyor. Çünkü ABD ekonomisinde açıklanan makro veriler, büyüme tarafında istenilen ivmenin tam olarak yakalanamadığını gösterirken; yüksek faiz ortamının ekonomik aktivite üzerinde baskı oluşturmaya başladığı da giderek daha net hissediliyor. Avrupa Birliği tarafında ise en temel kırılganlık enerji bağımlılığı olmaya devam ediyor. Özellikle Almanya başta olmak üzere Avrupa sanayisinin enerji maliyetleri nedeniyle rekabet gücünde yaşadığı aşınma, üretim tarafında daralmaları beraberinde getiriyor.