Hormuz Boğazı'nda Lojistik Tıkanıklığın Ana Nedeni Siyasi Dondurulmuşluk

Container News'in son okuyucu anketine göre, Hormuz Boğazı'nda normal sevkiyatın yeniden başlamasını engelleyen en büyük engelin ABD ve İran arasındaki siyasi dondurulmuşluk olduğu belirlendi. 750'den fazla katılımcının %72'si bu durumu temel engel olarak belirledi. Güvenlik riskleri (%18) ve transit kontrolleri (%6) ikinci sırada yer aldı. Anket sonuçları, bölgedeki lojistik tıkanıklığın operasyonel çözümlerden ziyade siyasi bir çözüme bağlı olduğunu gösterdi.

Hormuz Boğazı, dünya ticaretinin %20'sinin geçtiği stratejik bir boğazdır. ABD'nin İran'a uyguladığı blokaj ve İran'ın transit izni sistemine geçişi, 2019 yılından beri ticari seyahatlerde belirsizlik yaratıyor. 2021'de ABD-İran görüşmelerinin başlamasına rağmen, petrol tankerlerine yapılan saldırılar ve askeri çatışmalar sevkiyat güvenliğini tehdit ediyor. 2023 verilerine göre, boğazdan geçen konteynerlerin %15'i ertelenmiş veya alternatif rotalar kullanmış durumda.

Türkiye ihracatçıları ve liman operatörleri bu durumdan doğrudan etkileniyor. İstanbul ve Mersin Limanları, Orta Doğu'ya giden yüklerin alternatif rotaları için yoğunluk yaşadı. Türkiye ihracatçıları, ABD-İran çatışmaları nedeniyle navlun maliyetlerindeki %20-30'luk artıştan zarar görüyor. İskenderun Limanı gibi Doğu Akdeniz limanları ise transit süresinin uzaması nedeniyle lojistik maliyetlerinde %18 artış yaşadı.

Navlun piyasalarında belirsizlik devam ediyor. ABD'nin İran'a uyguladığı blokaj nedeniyle, boğazdan geçen konteynerlerin ortalama taşıma maliyeti 2022'de 1.200 USD'den 1.800 USD'ye yükseldi. Sigorta şirketleri de risk değerlendirmelerinde %25'lük artış kaydetti. Türkiye'de kara ve deniz taşımacılığı yapan firmalar, alternatif rotalar için ekstra maliyetlerle karşı karşıya kaldı.

Endüstriyel analistler, siyasi çözümsüzliğin 2024'e kadar devam edebileceğini öngörüyor. Bu durum, Türkiye'nin Orta Doğu'ya ihracatında %5-7'lik bir daralma riski doğuruyor. Lojistik firmalar, alternatif rotalar için kara taşımacılığı kapasitelerini %30 artırma planları yapıyor. Ancak bu çözüm, enerji maliyetlerini ve sevkiyat sürelerini uzatıyor.

Anket sonuçları, boğazın normalleşmesi için siyasi bir an meselesi olduğunu gösteriyor. ABD-İran görüşmelerinin kesintisiz devamı ve İran'ın transit izni sisteminin gevşetilmesi, lojistik sektörü için kritik öneme sahip. Türkiye'nin bu süreçte, alternatif rotaların maliyetlerini en aza indirmek ve ihracatçılarını güvence altına almak için uluslararası iş birliklerini güçlendirmesi gerekiyor.